Nije važno samo šta jedemo, već i u koje doba dana posežemo za grickalicama. Novo istraživanje, koje je obuhvatilo 785 odraslih osoba, pokazalo je da su užine u popodnevnim i ranim večernjim satima povezane sa izraženijim porastom šećera u krvi nego jutarnje užine. Naučnici su otkrili i da je fizička aktivnost nakon jela povezana sa povoljnijim vrijednostima glukoze.
Mnogi ljudi tokom dana posežu za grickalicama, bilo da je riječ o pecivu uz kafu, komadu čokolade, slatkišima ili nečemu što će brzo utoliti glad između glavnih obroka.
Iako se najčešće govori o količini šećera i kalorija koje unosimo, novo naučno istraživanje ukazuje na to da važnu ulogu može imati i vrijeme konzumiranja hrane.
Studija objavljena 7. oktobra 2026. godine u časopisu The American Journal of Clinical Nutrition pokazala je da organizam ne reaguje uvijek jednako na užine tokom različitih djelova dana.
Istraživači sa Nacionalnog univerziteta Singapura, u saradnji sa međunarodnim naučnicima, analizirali su kako različite vrste grickalica, vrijeme njihovog konzumiranja i svakodnevna fizička aktivnost utiču na nivo glukoze u krvi.
Rezultati su pokazali da određene namirnice izazivaju izraženiji odgovor šećera u krvi, ali i da je taj odgovor u prosjeku bio veći nakon popodnevnih i ranih večernjih užina nego nakon jutarnjih.
Praćeno više od 3.300 užina
Istraživanje je obuhvatilo 785 odraslih osoba iz Singapura, starosti između 21 i 69 godina, koje nijesu imale dijabetes.
Učesnici su tokom devet dana nosili uređaje za kontinuirano praćenje glukoze u krvi, kao i uređaje koji bilježe fizičku aktivnost.
Istovremeno su više puta dnevno odgovarali na pitanja o hrani koju su konzumirali, vremenu obroka i svakodnevnim navikama.
Na taj način istraživači su mogli da prate promjene u organizmu tokom uobičajenog života, umjesto isključivo u kontrolisanim laboratorijskim uslovima.
Ukupno je zabilježena 5.131 epizoda konzumiranja užina, od čega su 3.325 uključene u konačnu analizu.
Prosječna starost učesnika bila je oko 40 godina, a žene su činile približno dvije trećine uzorka.
Oko 75 odsto učesnika imalo je normalnu regulaciju glukoze, dok je kod preostalih 25 odsto utvrđen predijabetes, stanje u kojem su vrijednosti šećera povišene, ali još ne ispunjavaju kriterijume za dijabetes.
Istraživači su analizirali reakcije glukoze tokom dva sata nakon konzumiranja užine.
Peciva, pržena hrana i slatkiši izazivali izraženije reakcije
Rezultati su pokazali da su pojedine vrste užina bile povezane sa većim porastom glukoze u krvi.
Među njima su se izdvajali hljeb i peciva, pržene namirnice, slatkiši i zaslađeni napici.
Takav rezultat nije potpuno neočekivan, jer namirnice bogate lako svarljivim ugljenim hidratima mogu relativno brzo povećati nivo šećera u krvi.
Ipak, naučnici su željeli da utvrde koliko na reakciju organizma utiču i okolnosti u kojima se hrana konzumira.
Za razliku od istraživanja koja posmatraju samo nutritivni sastav proizvoda, ova studija istovremeno je analizirala i vrijeme jela, kretanje i druge svakodnevne navike.
Rezultati su ukazali na to da iste kategorije hrane ne moraju biti povezane sa potpuno jednakim metaboličkim reakcijama tokom čitavog dana.
Popodnevne užine povezane sa većim porastom šećera
Jedan od zanimljivijih nalaza odnosio se na vrijeme konzumiranja užina.
Kada su upoređivani različiti djelovi dana, istraživači su ustanovili da su popodnevne i rane večernje užine bile povezane sa izraženijim ukupnim odgovorom glukoze tokom naredna dva sata u odnosu na jutarnje užine.
To ne znači da je svaka hrana pojedena popodne automatski štetnija od iste hrane pojedene ujutru.
Međutim, nalazi ukazuju na mogućnost da vrijeme obroka bude jedan od faktora koji utiču na način na koji organizam reguliše šećer.
Naše tijelo funkcioniše u skladu sa biološkim ritmovima koji regulišu spavanje, budnost, hormone i metabolizam.
Tokom dana mogu se mijenjati i procesi povezani sa iskorišćavanjem glukoze, zbog čega naučnici već duže istražuju odnos između vremena obroka i metaboličkog zdravlja.
Ipak, novo istraživanje nije dokazalo da samo pomjeranje užine u jutarnje sate dovodi do boljeg zdravlja ili smanjenja rizika od dijabetesa.
Kretanje nakon jela povezano sa povoljnijim vrijednostima
Drugi važan nalaz odnosio se na fizičku aktivnost.
Učesnici koji su nakon užine imali više umjerene do intenzivne fizičke aktivnosti pokazivali su manji ukupni porast glukoze tokom posmatranog perioda.
Takva povezanost ima fiziološko objašnjenje.
Tokom fizičke aktivnosti mišići koriste glukozu kao jedan od izvora energije, pa kretanje može pomoći organizmu u njenom iskorišćavanju.
Zbog toga su fizička aktivnost i redovno kretanje važni elementi očuvanja metaboličkog zdravlja.
Međutim, studija nije bila eksperiment u kojem je jednoj grupi propisana šetnja, a drugoj mirovanje.
Zato se iz njenih rezultata ne može precizno zaključiti koliko minuta šetnje nakon užine bi bilo dovoljno za određeni efekat.
Naučnici su utvrdili povezanost između aktivnosti nakon jela i povoljnijeg odgovora glukoze, ali ne i direktan uzročno-posljedični odnos.
Svakodnevne navike mogu biti važnije nego što mislimo
Istraživanje dodatno pokazuje koliko je metabolizam složen i koliko različiti faktori mogu biti povezani sa reakcijom organizma na hranu.
Nije riječ samo o tome koliko šećera sadrži određeni proizvod.
Način na koji se organizam nosi sa hranljivim materijama može zavisiti od vrste namirnice, vremena konzumiranja, nivoa fizičke aktivnosti i individualnih karakteristika osobe.
Zbog toga naučnici sve više proučavaju takozvanu personalizovanu ishranu, odnosno mogućnost da preporuke o hrani budu prilagođene karakteristikama pojedinca.
Ipak, za sada ne postoji dovoljno dokaza da bi svaka osoba morala stalno da prati glukozu ili precizno planira vrijeme svake užine.
Za većinu zdravih ljudi najvažnije ostaju osnovne navike: uravnotežena ishrana, redovna fizička aktivnost i umjerenost u konzumiranju proizvoda bogatih dodatim šećerom.
Grickalice ne moraju biti neprijatelj zdravlja
Autori ne zaključuju da užine treba potpuno izbaciti iz ishrane.
Njihov uticaj zavisi od sastava, količine i ukupnog načina ishrane.
Užina koja sadrži voće, orašaste plodove, jogurt bez dodatog šećera ili druge nutritivno kvalitetne namirnice može biti dio uravnoteženog dnevnog jelovnika.
S druge strane, često konzumiranje zaslađenih napitaka, velikih količina slatkiša i određenih rafinisanih proizvoda može otežati održavanje kvalitetne ishrane.
Važno je i da se povremeni porast glukoze nakon obroka ne tumači automatski kao zdravstveni problem.
Povećanje šećera u krvi poslije jela predstavlja normalan fiziološki proces. Zdravstveni značaj zavisi od ukupnog metaboličkog stanja, trajanja i intenziteta promjena, kao i brojnih drugih faktora.
Potrebna dodatna istraživanja
Istraživači upozoravaju da su podaci prikupljeni tokom samo devet dana i da se rezultati zasnivaju na posmatranju svakodnevnih navika.
Zato nije moguće sa sigurnošću tvrditi da određeno vrijeme užine ili nivo aktivnosti direktno uzrokuje uočene razlike.
Takođe, istraživanje je sprovedeno među odraslim osobama u Singapuru, pa rezultati ne moraju biti jednaki u svim populacijama.
Buduće studije trebalo bi da ispitaju da li promjene vremena užina i fizičke aktivnosti mogu dugoročno poboljšati regulaciju šećera i smanjiti rizik od metaboličkih bolesti.
Glavna poruka istraživanja jeste da zdravlje ne zavisi samo od toga šta jedemo. Vrijeme obroka i način na koji provodimo ostatak dana mogu biti povezani sa reakcijom organizma na hranu.
